23 maart 2026
Wie weet wat ijsharen zijn? Of misschien ken je ze onder de meer poëtische benaming "de Baard van Koning Winter" ... Je moet wat geluk hebben om ze te spotten, want je krijgt ze alleen maar te zien onder de juiste omstandigheden, en die doen zich niet al te dikwijls voor.
Maar waarom een bijdrage over ijsharen in deze blog? Het antwoord is simpel. Toen ik een foto toonde aan iemand die in het CTLM werkt, reageerde die onmiddellijk "Oooh, wat mooi! Kunstwerkjes met plukjes wol? Alhoewel, voor wolvezels zijn ze toch wat te lang. Zijde misschien?" Voilà, de link met wol, en dus ook met het CTLM was meteen gelegd. Het antwoord was fout, maar voor wie niet weet dat het over ijs gaat is het inderdaad niet zo ver gezocht om aan wol, zijde of andere textielvezels / draden te denken.
De kunstwerkjes die je ziet zijn een puur natuurfenomeen. Ik kopieer hier even de uitleg die te vinden is op de Wikipedia pagina over IJSHAAR:
Het is een haarachtige, wollige ijsstructuur die ontstaat op dode, natte takjes van loofbomen. De ijsharen zijn naar buiten geperst water dat bevriest bij vorst. Je vindt ijshaar dus alleen in de winter, maar ook dan alleen maar als de luchttemperatuur net onder het vriespunt ligt.
In het hout komen schimmels voor en bij de stofwisseling van deze schimmels komt onder andere water vrij dat door zeer kleine openingen in het hout (houtstralen) naar buiten wordt geperst. Het naar buiten geperste water bevriest tot een haarachtige structuur. Een hoge luchtvochtigheid is noodzakelijk voor de succesvolle vorming van ijshaar zodat het naar buiten geperste water niet kan verdampen en voor bevriezing beschikbaar blijft. Zolang de schimmels water blijven produceren en de klimatologische omstandigheden gunstig blijven, kan ijshaar aan blijven groeien. Als de luchttemperatuur te laag wordt, daalt de stofwisseling van de schimmels tot zo'n laag niveau dat er onvoldoende water geproduceerd wordt. De schimmel die voorkwam in het hout van alle proeven was het rozeblauwig waskorstje.
IJshaar is zeer teer en smelt bij aanraking direct weg. In zonlicht zal het snel sublimeren en verdwijnen. IJshaar is daarom alleen 's morgens vroeg of op schaduwrijke plaatsen te vinden.
( wie meer uitleg wil over de wetenschappelijke termen in dit artikel kan terecht op https://nl.wikipedia.org/wiki/IJshaar )
Samenvattend betekent dit dat je de "Baard van Koning Winter" alleen maar te zien krijgt in de winter, en dan nog enkel in periodes van lange vochtigheid (de dode takjes moeten door en door nat zijn, maar niet bevroren), wanneer de temperatuur zakt tot net onder het vriespunt. Als het te hard en/of te lang vriest, dan krijg je geen ijshaar te zien. Omdat een kortstondige lichte vriestemperatuur meestal slechts 's nachts en tegen de ochtend ontstaat, moet je er ook al redelijk vroeg op de dag bij zijn en hopen dat de zon de kunstwerkjes nog niet gevonden heeft.
En als het je niet lukt om echt ijshaar te vinden, dan kan je nog altijd proberen om die virtuoze kunstwerkjes na te bootsen met een takje en een plukje wol. Veel plezier ermee!
